Encyklopedia składników 

Encyklopedia składników zawartych w odżywkach i suplementach diety to największe tego typu kompendium wiedzy w Internecie. W encyklopedii składników znajdziemy tysiące haseł, pod którymi kryją się profesjonalne opisy wszystkim substancji aktywnych czy czynnych związków jakie możemy znaleźć w produktach tego typu. Ponadto, każdy składnik suplementów, odżywek, czy w ogóle szeroko pojętej żywności został scharakteryzowany pod kątem jego występowania w przyrodzie, aspektów botanicznych, a także właściwości lub niekiedy potencjalnych skutków ubocznych.

Składniki zawarte w encyklopedii uszeregowane zostały według polskiego nazewnictwa w sposób alfabetyczny, co umożliwia szybkie odnalezienie interesującego nas hasła. Encyklopedia substancji czynnych poza charakterystyką poszczególnych składników zawiera także przykłady suplementów diety i odżywek, w których one się znajdują, dzięki czemu w łatwy sposób możemy dotrzeć do produktów, które posiadają interesujące nas składniki, a co za tym idzie właściwości.

Każdego dnia Encyklopedia składników Best Body powiększa się o nowe hasła, a dotychczasowe opisy są redagowane i poszerzane o aktualną wiedzę i badania naukowe. Dzięki temu możemy mieć pewność, iż prezentowane opisy składników żywnościowych są w pełni rzetelne.

0-9

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Ł

Ś

Ż

20-hydroksyekdyson

20-hydroksyekdyson (20-hydroxyekdyson) - związek z grupy ekozydonów, wykazujących działanie podobne do sterydów. Substancja pochodzenia roślinnego, zwiększa syntezę białek o około 20%, posiada skuteczność zbliżoną do silnych anabolików. Wydatnie przyczynia się do zwiększania masy i siły mięśni szkieletowych. Wzmacnia organizm, poprawia przyswajanie pokarmów w zredukowanej diecie. Zmniejsza zmęczenie i przyspiesza regenerację po wysiłku.

AAKG (Alfaketoglutaran argininy)

AAKG (alfaketoglutaran argininy) – to połączenie soli kwasu glutarowego z aminokwasem argininą. Jest ważnym produktem podczas procesu biosyntezy tlenku azotu , wywołujący rozszerzenie naczyń krwionośnych czego efektem jest znaczne zwiększenie przepływu krwi do pracujących mięśni. Dzięki tym właściwościom mięśnie są lepiej odżywione poprzez efektywniejszy transport tlenu oraz składników odżywczych. Alfaketoglutaran harmuje rozpad argininy na dwutlenek węgla oraz oraz wodę co znacznie zwiększa jej biodostępność. Pośrednio zwiększa również syntezę białek a także zwiększa sekrecję hormonu wzrostu. Poza działaniem anabolicznym wykazuje również szerokie zastosowanie prozdrowotne przyczyniając się między innymi do utrzymania sprawności seksualnej , poprawy stanu układu krążenia oraz obniżenia ciśnienia tętniczego u mężczyzn.

Acacia Rigidula

Acacia Rigidula to drzewo należące do grupy roślin strączkowych. Roślina ta jest bogata w związki bioaktywne, które mają przyśpieszać tempo przemian metabolicznych, a także wykazują silne działanie pobudzające. Dzięki temu wspomagają one zdolności wysiłkowe, a także aktywują OUN. Związki zawarte w tej roślinie przyczyniają się do nasilenia lipolizy i zmniejszają apetyt. Przyczyniają się do poprawienia kondycji fizycznej. Na temat działania tej rośliny wiedza jest jeszcze niewielka, dlatego potrzeba więcej badań, które będą weryfikować jej zdolności.

Dawkowanie: brak precyzyjnych informacji. 

Acacia Rigidula (Blackbrush)

Acacia Rigidula (Blackbrush) – należy do rodziny Leguminosae, zawiera wiele bioaktywnych związków które aktywują OUN oraz zwiększają zdolności wysiłkowe organizmu . Wyciągi z rośliny Acacia Rigidula wykazują także działanie pobudzające oraz przyspieszające tempo wszelkich przemian metabolicznych zachodzących w organizmie. Poprzez stymulacje beta-receptorów wykazuje również działanie hamujące łaknienie.

ACE3 (Triple Action Nitric Oxide Matrix)

ACE3 (Triple Action Nitric Oxide Matrix) to mieszanka związków, które są prekursorami tlenku azotu. Związki te biorą udział w produkcji tlenku azotu, a także zwiększają jego potencjał. Dzięki temu mają one wpływ na procesy mięśniowe i odżywianie ich tkanek. Jest to połączenie l-karnityny, etylowego esteru argininy i alfa-ketoglutaranu. Mają one działanie antyoksydacyjne i poprawiają możliwości organizmu do wykorzystania kwasów tłuszczowych. Jest to formuła, która wykorzystywana jest w suplementacji sportowej, do zwiększenia możliwości fizycznych. Wzmacnia ona produkcję energii. 

Acesulfam-k (acesulfam potasu E950)

Acesulfam-k (acesulfam potasu; E950) jest substancją syntetyczną, która uznawana jest za sól słodzącą. Smak słodkości ma ona większą niż sacharoza. Jej cechą charakterystyczną, jest wysoka stabilność chemiczna mimo ciężkich warunków zewnętrznych. Jest używana jako substancja słodząca, która wykorzystywana jest w produktach spożywczych. Może być ona używana jako dodatek do odżywek białkowych, węglowodanowych, aminokwasowych i napojach dla sportowców. Dzienna dawka, która może być przyjmowana bez negatywnych skutków ubocznych, to 15g na kilogram masy ciała. Jest to dawka bardzo wysoka. 

Acetyl L-tyrozyna

Acetyl L-tyrozyna (Acetyl L-tyrosine) - poddana procesowi acetylacji postać endogennego aminokwasu tyrozyny. Charakteryzuje się wysoką biodostępnością i doskonałą rozpuszczalnością. Warunkuje funkcjonowanie układu nerwowego poprzez stymulowanie produkcji neuroprzekaźników: dopaminy i noadrenaliny. Poprawia przewodnictwo nerwowe, eliminuje stany depresyjne, pomaga znosić stres. Efektywnie niweluje zmęczenie i zwiększa możliwości wysiłkowe.

Acreola

Acreola jest rośliną, która nazywana jest wiśnią Barbados. Owoce wyróżniają się, ponieważ są bogatym źródłem witaminy C. Jednak są bogate również w inne składniki odżywcze, na przykład witaminy z grupy B, karetonoidy i flawonoidy. Acreola wzmacnia układ immunologiczny i korzystnie wpływa na stan zdrowia naczyń krwionośnych. Ma działanie przeciwutleniające, moczopędne, dzięki czemu sprawnie oczyszcza organizm z toksyn i wolnych rodników. Wspomaga produkcję kolagenu, ma korzystny wpływ na pracę aparatu słuchowego.

Dawkowanie: w przeliczeniu na witaminę C zalecana dawka to 30-500mg na dobę. 

Adenozyno-5'-trifosforan

Adenozyno-5'-trifosforan, jest nukleotydem, który składa się z grupy adenozy i z trzech różnych grup fosforowych. Pełni on kluczową funkcję koenzymu, który ma swój udział w przemianie komórkowej. Ma również swój udział w transporcie energii. Badania wykazują, że związek ten podany drogą pokarmową nie dociera do komórek, ale producenci suplementów diety zapewniają, że znaleźli technologię, która pozwala na transport nukleotydu do komórek, dzięki czemu w pełni wykorzystuje on swój potencjał, dzięki czemu usprawniania się procesy resyntezy ATP.

Dawkowanie: brak precyzyjnych wytycznych. 

Agar

Galaretowata substancja wyrabiana z pewnych gatunków japońskich wodorostów*, głównie z rodzaju Gelidium. Ponieważ wodorosty są bogatym źródłem minerałów i witamin, agar dostarcza dużej porcji składników odżywczych, a nie jest trawiony przez enzymy. Często używa się go jako środka stabilizującego (E406) do produkcji lodów i innych potraw. W Japonii stosowano go tradycyjnie zamiast żelatyny. Przewyższa żelatynę pochodzenia zwierzęcego, ponieważ jest niskokaloryczny, ma delikatniejszą strukturę i nie zmienia konsystencji. Jest lekko strawny, dlatego zaleca się go w szczególności ludziom chorym i dzieciom. Stosuje się go też jako środek przeczyszczający, ponieważ z łatwością chłonie wodę i pęcznieje. Dostępny w sklepach ze zdrową żywnością w płatkach lub tabliczkach; rozpuszcza się łatwo we wrzątku.

Agmatyna

Agmatyna - powstaje w wyniku dekarboksylacji argininy. Wpływa pozytywnie na proces syntezy, a zarazem aktywność tlenku azotu, substancji która zyskała w ostatnich latach wielką popularność w suplementach stosowanych przez sportowców. Siarczan agmatyny w odróżnieniu od innych preparatów mających właściwości pompujące, wykazuje zdolność do utrzymywania pompy mięśniowej wiele godzin po zakończonym treningu. Podczas wysiłku fizycznego w komórkach mięśniowych dochodzi do wymiany składników odżywczych, a także tlenu na różnego rodzaju szkodliwe produkty przemian metabolicznych oraz dwutlenek węgla. Agmatyna przyspiesza ten proces ponieważ zwiększa przepływ krwi przez co pracujące mięśnie oczyszczane są szybciej. Przez jej działanie komórki mięśniowe mogą pracować intensywniej oraz dłużej. Wpływa też na śródbłonek naczyniowy, który się rozluźnia przez jej działalność, a w konsekwencji na poszerzenie się przekroju poprzecznego naczyń krwionośnych, ze szczególnym uwzględnieniem tętnic. Tym samym wspomaga transport krwi i składników odżywczych do mięśni, kiedy tego potrzebują.

Agmatyna to metabolit argininy, który występuje w mózgu, nerkach, nadnerczach, i jelicie cienkim. Dokładniej, jest to metabolit, który wydzielany zostaje w czasie procesu przemian neuronalnych, a dzięki temu wpływa on na pracę układu nerwowego, dodatkowo umożliwiając jego przewodnictwo. Nie ma jeszcze dokładnych danych na temat działania tego związku. Przypuszczalnie odpowiednie stężenie tego metabolitu wpływa korzystnie na proces lipolizy, przyczyniając się do zwiększenia poziomu cyklicznych nukleotydów.

Dawkowanie: w suplementacji wykorzystuje się dawki od 500mg do 1500mg na dobę. 

AHCC

AHCC to aktywny związek heksozy. Grupa związków chemicznych, które są wyizolowane z grupy medycznych i zawierają one głównie alfa-glukany, a także beta-glukany. Substancja ta jest stosowana często przy terapiach, które mają za zadanie zmniejszyć ryzyko nowotworów. AHCC przyczynia się do zwiększenia ilości białych krwinek. Korzystnie wpływa na pracę wątroby, a także zmniejsza stany zapalne. Początkowo uważano, że jest to preparat, który korzystnie wpływa na pracę układu krwionośnego.

Dawkowanie: zalecana dawki to od 1,5 do 6 g na dobę. Mniejsze dawki mogą być stosowane długoterminowo. 

AjiPure BCAAs

AjiPure BCAAs – jest kompleksem aminokwasów rozgałęzionych, których cechą charakterystyczną jest zdolność do doskonałego rozpuszczania w wodzie. Aminokwasy egzogenne nie chcą rozpuszczać się w wodzie, ale dzięki technologii AjiPure ich rozpuszczalność jest lepsza. Wykazują one właściwości anaboliczne i antykataboliczne. Do układu mięśniowego dostarczają szereg węglowych szkieletów, które są potrzebne w momencie kryzysu energetycznego. Mają korzystny wpływ na pracę układu nerwowego, zmniejszając uczucie zmęczenia.

Dawkowanie: zalecana dawka to 2g BCAA na 10 kilogramów beztłuszczowej masy ciała na dobę.

Akacja (Acacia)

Akacja (Acacia) Kolczaste drzewo lub krzew z rodziny mimozowatych, rosnące w strefie międzyzwrotnikowej i podzwrotnikowej. Z soku drzew akacji rosnących w północnej Afryce (Acacia senegal) otrzymuje się substancję znaną jako guma arabska. Tradycyjnie używano jej do łagodzenia stanów zapalnych dróg oddechowych, pokarmowych i moczowych. Z gumy arabskiej rozpuszczonej w wodzie (1-4 łyżeczek na filiżankę wody) otrzymuje się kleik, który przynosi ulgę w bólu gardła, kaszlu, biegunce i czerwonce. Poza zastosowaniami medycznymi gumy arabskiej używa się też w przemyśle do produkcji słodyczy, zwłaszcza pochodzących z krajów Środkowego Wschodu owoców kandyzowanych, oraz jako substancji zagęszczającej (E414) do wyrobu niektórych potraw. Dostępna w większych sklepach ze zdrową żywnością oraz w sklepach zielarskich. W Polsce nazwą akacja określa się błędnie robinię.

Kwiat (Elos Pseudoacaciae) ma działanie moczopędne, trawienne - stosuje się go również jako aromatyczny dodatek do innych ziół trawiennych. Największą zaletą tego surowca jest zdolność odkwaszania ustroju i dlatego stosuje się go (mniej niż pół łyżeczki sproszkowanego kwiatu) przy nieświeżym zapachu z ust, zgadze nadkwasocie ogólnej, w innych schorzeniach przebiegających z nadkwasotą, nerwicach żołądka, wrzodzie żołądka i dwunastnicy, nieżytach przewodu trawiennego, zaparciu, nadmiernej fermentacji, wzdęciach itp. Kwiat akacji jest środkiem tak łagodnie działającym, że można go stosować nawet u osób bardzo ciężko schorowanych, zniszczonych.

Akacja Katechu (Acacia catechu, czerń katechu, katechu czarne)

Akacja Katechu

OPIS Małe, cierniste drzewo (do 12 m wys.), z powyginanym, rozłożystym pniem, liśćmi pierzastozłożonymi i bladożółtymi kwiatami zebranymi w kłosy, wyrastającymi z kątów liści. To wielofunkcyjne drzewo jest stosowane w planie zalesiania suchych regionów Indii, ponadto ze względu na jego właściwości w celach medycznych, jest także surowcem do produkcji paszy, opału, węgla drzewnego, mocnych podpór i materiałem budowlanym. 

POCHODZENIE Indie, Birma i Tajlandia po Chiny. Surowiec zbierany głównie ze stanu naturalnego, ale plantacje drzewek akacji katechu założono w Indiach.

SUROWIEC Drewno, czasami liście, młode gałązki oraz kora. Wyciąg wodny z drewna zagęszcza się przez gotowanie. Po ochłodzeniu dostarcza kryształów (znanych jako katha lub kath), a pozostały roztwór (supernatant) jest ponownie zagęszczany i suszony do postaci cutch, ciemnobrązowej stałej masy.

KATEGORIA TERAPEUTYCZNA Środek przeciwbiegunkowy, hamujący krwawienie, antybiotyczny.

Zastosowanie i właściwości Ekstrakty z katechu lub czerń katechu stosowane są w biegunce, dyzenterii, przewlekłym nieżycie, krwotokach oraz stanach zapalnych jamy ustnej. Zalecany w postaci rozcieńczonej jako plukanka (gargańsmo) przy bólach gardła, jamy ustnej i infekcjach dziąseł. Zewnętrznie stosowany w czyrakach i wrzodach. Wyciągi do garbowania i barwienia produkowane są na dużą skalę w Azji Południowo-Wschodniej.

PRZYGOTOWANIE I DAWKOWANIE Surowiec jest stosowany w postaci mikstur, nalewek i tabletek.

SUBSTANCJE AKTYWNE Czerń katechu zawiera monomeryczne i polimeryczne katechiny (pochodne flawanoli), flawonoidy i gumy. Monomeryczne związki fenolowe (głównie katechina i epikatechina) zgromadzone są w materiale krystalicznym (katha lub kath), który zawiera powyżej 55% katechiny.

EFEKTY FARMAKOLOGICZNE Garbniki i inne związki fenolowe wykazują właściwości ściągające przyczyniające się do leczenia biegunki. Hamują krwawienia i mogą być używane jako środki przeciwbakteryjne w zwalczaniu stanów zapalnych błony śluzowej jamy ustnej i dziąseł.

UWAGI Cutch jest szczególnie dobrze znany z zastosowań do barwienia i dekatyzowania tradycyjnego ubioru khaki. Jasne katechu (ang. pale catechu, lac. Catechu pallidum) jest produktem odmiennym, otrzymywanym z Uncaria gambir, gatunku z rodziny Rubiaceae.

Akacja Senegalska (Acacia senegal, guma arabska,guma akacjowa)

Akacja Senegalska

OPIS Małe cierniste drzewo (do 6 m wys.) z koroną okrągłą do rozłożystej, liśćmi złożonymi i wydłużonymi kłosami kolom bladożółtego do kremowego. Występuje w grupach.

POCHODZENIE Afryka. Drzewko rośnie naturalnie na suchych terenach strefy tropikalnej, od Afryki Południowej po Północną; guma akacjowa wytwarzana jest głównie w Afryce Północnej (Mali, Mauretania, Senegal, a zwłaszcza Sudan; drzewo znane pod nazwą hashab).

SUROWIEC Guma, „guma arabska” (naturalna guma arabska). To zatężała na powietrzu wydzielina, która może wyciekać z drzew naturalnie (po infekcji lub w warunkach stresu) lub w wyniku nacięć (przez ostrożne usunięcie pasma kory bez zranienia kambium - tkanki twórczej), zbierana w łatwy sposób. Produkt surowy zawiera zaokrąglone, kruche, żółtawe lub jasnobrązowe bryłki, albo nieregularne szkliste kawałki. Nie wykazuje charakterystycznego smaku i zapachu. Na mniejszą skalę gumę pozyskuje się także, z innych gatunków akacji afrykańskich (A. nilotica, A. karroo, A. seyal, A. abyssinica, A. horrida, A. kirkii, A. erioloba), australijskich (A. dealbata, A. decurrens, A. hormlophylla, A. pycnantha), azjatyckich (A. arabica, A. ferruginea, A. leu-cophloea) i amerykańskich (A. angico, A. famesiana).

KATEGORIA TERAPEUTYCZNA Środek osłaniający na skórę i błonę śluzową.

ZASTOSOWANIE I WŁAŚCIWOŚCI guma arabska i guma przylądkowa (Capegum) używane są jako środki zmiękczające i osłaniające na skórę oraz jako surowce pomocnicze w recepturze: emulsyfikatory, stabilizatory zawiesin i dodatki do stałych postaci leku. Stosowana niekiedy w bakteryjnych i grzybiczych infekcjach skóry i jamy ustnej.

PRZYGOTOWANIE i DAWKOWANIE Surowiec stosowany jest na skórę lub jako pomocniczy w recepturze różnych postaci leku, np. tabletek.

SUBSTANCJE AKTYWNE Guma arabska jest polisacharydem złożonym (M.cz. 270 000) zawierającym głównie jednostki arabinozy, galaktozy, kwasu D-glukuronowego i L-ramnozy.

EFEKTY FARMAKOLOGICZNE Guma arabska działa zmiękczająco i łagodząco na skórę oraz błonę śluzową, wykazuje właściwości nawilżające, antybiotyczne i ochronne, sprzyja procesowi gojenia.

UWAGI Guma arabska znalazła liczne zastosowania w przemyśle (spoiwa, tusze, farby). Produkty otrzymywane z innych gatunków z rodzaju Acacia stanowią ważny środek żywnościowy w rolnictwie oraz wykorzystywane są jako dodatki w przemyśle spożywczym (jako bezsmakowe i nietoksyczne stabilizatory i emulsyfikatory).

ALA (kwas alfa - liponowy)

ALA (kwas alfa - liponowy) – ma działanie antykataboliczne , regulujące glikemie oraz wspomagające funkcjonowanie układu sercowego – naczyniowego oraz wpływa korzystnie na wątrobę a także wspomaga wzrok. ALA ma szczególnie ważne znaczenie dla osób zagrożonych chorobami takimi jak miażdżyca i cukrzyca. Zalecany jest również dla osób otyłych , palaczy tytoniu oraz osób w starszym wieku. Stosowany u sportowców przyspiesza spalanie zapasowej tkanki tłuszczowej , wpływa korzystnie na wzrost wytrzymałości oraz siły.

Kwas ALA jest substancją, która w niewielkich ilościach jest syntezowana przez ludzki organizm. Ma ona korzystny wpływ na pracę układu sercowo-naczyniowego, a jej odpowiednie stężenie może zmniejszyć ryzyko występowania miażdżycy. Nasila proces magazynowania glukozy w mięśniach, a także poprawia zdolności organizmu do przyswajania substancji odżywczych. Substancja ta pomaga regulować poziom cukru we krwi. ALA kieruje węglowodany do tkanki mięśniowej i są wykorzystywane w celu wytworzenia niezbędnej energii.

Dawkowanie: zalecana dawka to 300-400mg substancji na dobę. 

Alanina

Alanina to aminokwas endogenny , który organizm sam może syntezować wykorzystując do tego inne aminokwasy. Wysoka dostępność alaniny działa pozytywnie na procesy energetyczne zachodzące w trakcie długo trwałej aktywności fizycznej. Podstawową rolę odgrywa w cyklu glukozowo-alaninowym ( transport azotu pomiędzy komórkami mięśniowymi a wątrobą ). Uczestniczy również w procesie glukoneogenezy gdzie pełni rolę substratu. Szczególnie istotne znaczenie alanina wykazuje dla sportów wytrzymałościowych oraz siłowych.

Alanina buduje białka. Aminokwas ten należy do substancji organicznych, który stanowi podstawę dla syntezy białek w organizmie ludzkim. Pełni ona funkcję metabolicznego punktu. Jej zadaniem jest przenoszenie azotu pomiędzy mięśniami a wątrobą. Bierze udział w procesie tworzenia glukozy, łącząc przy tym związki niecukrowe. Jej odpowiednia ilość wspiera procesy energetyczne, jest szczególnie pomocna w okresie wysiłku fizycznego. Wykorzystuje się ją w suplementacji do poprawienia wyników i możliwości fizycznych.

Dawkowanie: nie określono precyzyjnej dawki. 

Alantoina

Alantoina - pochodna mocznika wzmagająca regenerację naskórka, występuje na przykład w kasztanowcu, żywokoście, fasoli.

ALC (Acetyl L-karnityna)

Acetyl l-karnityna (ALC, ALCAR) jest to substancja witamino podobna, która składa się z aktywnej postaci karnityny. Substancja ta bierze udział w metabolizmie lipidów. Ma silne działanie antyoksydacyjne. Ma ona doskonałą stabilność chemiczną i charakteryzuje się wysoką biodostępnością. Korzystnie wpływa na pracę układu nerwowego, ponieważ przekracza barierę krew-mózg. Stosowanie może przyczynić się do nasilenia procesu regeneracji uszkodzonych nerwów. Wykazuje działanie przeciwdepresyjne.

ALC – jest to acetylowana postać L-karnityny, wyróżnia się zdecydowanie wyższą biodostępnością dla mózgu. Ma aktywny udział w przemianach lipidów poprzez nasilenie udziału tłuszczów w procesach energetycznych zachodzących w organizmie. Dzięki połączeniu z grupą acetylową przekracza barierę krew-mózg oraz działa na wielu płaszczyznach. Dostarcza grup acetylowych niezbędnych do produkcji neuroprzekaźnika – acetylocholiny, która ułatwia utrwalanie się śladów pamięciowych. Acetyl l-Karnityna może także zmniejszać podatność na depresje, dzieje się tak ponieważ działa bardzo wszechstronnie na produkcję dopaminy, która jest substancją sygnałową dla nerwów.

Badania wykazały również, że acetylokarnityna poprawie ruchliwość plemników dlatego jest również wykorzystywana pomocniczo w leczeniu bezpłodności u mężczyzn.

Dawkowanie: zalecana dawka w suplementacji to 500-2000mg na dobę w podziale na trzy dawki.

Alergia Pokarmowa

Alergia Pokarmowa - Jest to zaburzona reakcja układu odpornościowego na substancje zawarte w pożywieniu. Jeśli do krwi przedostanie się substancja szkodliwa, to układ odpornościowy w zdrowym organizmie rozpoznaje jąjako obcą i natychmiast odpowiada wzmożonym wytwarzaniem białych ciałek krwi oraz przeciwciał, któreją rozkładają i niszczą. W alergii układ odpornościowy reaguje z taką samą wrogością na substancje nieszkodliwe, uwalniając histaminę. Może to spowodować wiele różnych objawów, począwszy od zwykłej wysypki czy bólu głowy na podwyższonym ciśnieniu tętniczym krwi skończywszy. Przyczyny alergii nie są do końca poznane przez naukę, choć wiadomo, że odczyny alergiczne mogą wywoływać zarówno białka zawarte w pożywieniu, jak i pyłki roślin. Powszechną przyczyną alergii pokarmowych są: niski poziom kwasu żołądkowego i niedobór pewnych enzymów trawiennych trzustki. Trzustka wydziela enzymy, które rozkładają białko na prostsze składniki, tzn. aminokwasy. Niedobór enzymów powoduje, że częściowo 3 strawione białko i te jego fragmenty, które prowokują alergię pokarmową, przedostają się do jelit, co może wywołać objawy nie tylko somatyczne, ale i psychiczne. Reakcje alergiczne u ludzi, szczególnie u dzieci wywołują niektóre powszechnie stosowane w przemyśle spożywczym dodatki, jak kwas benzoesowy (E210), czy barwniki, jak tartrazyna (E102). Do najpowszechniejszych czynników alergicznych, czyli alergenów, należą mleko krowie, jaja, czekolada, pomarańcze, pszenica, ser, pomidory, wołowina i kukurydza, natomiast najmniej uczula ryż, groch i awokado. Sygnałem alergii pokarmowej może być szczególna ochota na pewne rodzaje pożywienia, a wykrywaniu pokarmów powodujących uczulenie służą specjalne testy. Niektóre składniki pokarmów mogą leczyć bądź łagodzić alergie, a należą do nich witamina C i kwerce-tyna, działające silnie przeciwhistaminowo, witamina B6, cynk, witamina E i wapń. Niektórzy specjaliści w dziedzinie żywienia uważają, że alergie mogą być powodowane niedoborem składników pokarmowych.

Alkaloidy

Alkaloidy - związki heterocykliczne, zawierające azot, silnie wpływające na układ nerwowy zwierząt, np. alkaloid kakaowca (teobromina) czy kofeina zawarta w kawie i herbacie działają pobudzająco, a alkaloidy werbeny - uspokajająco. Do roślin alkaloidowych należą m.in. rośliny z rodziny psiankowatych (bieluń dziędzierzawa, lulek czarny, pokrzyk wilcza jagoda). Zawierają one alkaloidy tropinowe (hy oscy aminę, atropinę, skopolaminę), stosowane w lecznictwie zaburzeń układu wegetatywnego i w okulistyce. Alkaloidy maku lekarskiego (morfina, kodeina, papaweryna) mają zastosowanie jako środki przeciwbólowe, przeciwkaszlowe i rozkurczające. Alkaloidy wyizolowane z przetrwalników grzyba buławinki czerwonej wykorzystuje się w położnictwie i w leczeniu zaburzeń czynności układu wegetatywnego. Stroiczka rozdęta dostarcza surowca bogatego w lobelinę, pobudzającą centralny układ nerwowy i działającą przeciw astmatycznie. Sparteina -alkaloid żarnowca, jest cennym lekiem zaburzeń rytmu serca. Alkaloidy jaskółczego ziela działają rozkurczająco. Kapsaicyna z papryki (pieprzowca) stosowana jest do produkcji specyfików antyreumatycznych

Alkohol

Alkohol - ściślej alkohol etylowy, jest to płyn o charakterystycznej woni i smaku, uzyskiwany przez fermentację skrobi lub cukru albo syntetycznie; zaliczany do używek. Mimo że picie napojów alkoholowych od dawna należy do najważniejszych rytuałów rodzaju ludzkiego, o czym świadczą zapisy historyczne, trudno polecać alkohol ze względu na wartości odżywcze. Picie wina i piwa w umiarkowanych ilościach, w szczególności w sytuacjach towarzyskich, może sprawiać przyjemność, a tym samym zmniejszać stres. Może jednak także przyczynić się do uzależnienia. Intensywne picie alkoholu, zwłaszcza wysokoprocentowego, wpływa bardzo szkodliwie na procesy metaboliczne zachodzące w organizmie. Alkohol zawarty w napojach powstaje w trakcie fermentacji. W procesach przemiany materii rozkładany jest do szkodliwej dla organizmu substancji chemicznej, noszącej nazwę aldehydu octowego. To jest ten składnik, który powoduje dobrze znany efekt tzw. kaca, często występujący u osób nadmiernie pijących. Alkohol może zmniejszać w organizmie ilości najważniejszych witamin i minerałów: witamin B, C, K, cynku, magnezu i potasu. Nawet umiarkowana konsumpcja ogranicza zdolność wątroby do metabolizmu glukozy i eliminowania toksycznych produktów przemiany materii. Intensywne picie powoduje uszkodzenie wątroby i mózgu, naczyń krwionośnych, upośledza procesy krzepnięcia krwi, przyczynia się do powstawania żylaków, hemoroidów, zakrzepów, uszkodzenia prostaty i 4 powoduje bezpłodność. Przyspiesza również rozwój chorób i dolegliwości związanych z wiekiem, takich jak zaburzenia pracy serca czy zaćma, a także zmarszczki na skórze. Sprzyja zaburzeniom psychicznym, jak lęki, depresje, zaburzeniom emocjonalnym i umysłowym. Witaminy B1, PP, C i aminokwas cysteina chronią organizm przed niektórymi szkodliwymi skutkami spożywania alkoholu, a ich niedobory można łagodzić za pomocą dodatków odżywczych, takich jak dostępne w sklepach ze zdrową żywnością chińskie ziele kudzu (opornik), a także preparaty aminokwasu L-glutaminy. Niedobory składników mogą prowadzić do hipoglikemii (niski poziom cukru we krwi), co można sprawdzić za pomocą testu tolerancji glukozy (GTT) i zastosować odpowiednią dietę przepisaną przez lekarza

Alkohole wielowodorotlenowe (polialkohole)

Alkohole wielowodorotlenowe (polialkohole) - alkohole o więcej niż 1 grupie OH. Do tetroli należy eurytiol (trawy, porosty, wodorosty, drożdże) o działaniu antyseptycznym, przeciwzapalnym i nawilżającym. Ksylitiol należący do pentytów (pierwiosnek lekarski) zwalcza próchnicę i choroby przyzębia, wpływa na syntezę kolagenu i kwasu hialuronowego. Mannitol (pochodna mannozy, występujący w platanie, oliwce, jesionie mannowym) i sorbitol (pochodna glukozy występująca w gruszkach, śliwkach, jarzębinie) należą do hekstytów. Sorbitol nawilża skórę, mannitol nie jest nawilżaczem, za to przywraca barierowe właściwości skórze. Pochodną sorbitolu jest furalglucitol -antyoksydant i wymiatacz wolnych rodników, pozyskiwany z otręb pszennych.

Aloes

Aloes - roślina pochodząca z tropikalnych rejonów Dalekiego Wschodu, południowej Afryki i Indii Zachodnich (wyspy na Morzu Karaibskim). Obecnie uprawiana w stanach USA o suchym klimacie; sadzi się ją także w wielu miejscach jako roślinę ozdobną. Jeśli chodzi o składniki odżywcze i lecznicze, to najcenniejszy jest gęsty sok wyciskany z długich liści, który ma właściwości grzybobójcze i bakteriobójcze. Sok z aloesu zawiera wiele cennych witamin i minerałów, a także beta-karoten, enzymy, aminokwasy i rodzaj złożonych węglowodanów nazywanych mukopolisa-charydami. Substancje te odpowiadają za lecznicze właściwości aloesu. Roślina ta łagodzi zapalenia przewodu pokarmowego, przynosi ulgę w zaparciach, wzdęciach i objawach nadwrażliwości jelit. Galaretowatego soku ze świeżych liści można też używać zewnętrznie do smarowania ran, można go wcierać w skórę w miejscach poparzeń słonecznych, zmarszczek, podrażnień i mniejszych skaleczeń. Napary nadają się do przemywania ran i oczu. Sok ma nieco odstręczający smak, toteż do użytku wewnętrznego najczęściej miesza się go z sokiem owocowym, by był łatwiejszy do przełknięcia. Czysty amerykański sok z aloesu jest obecnie dostępny w większości sklepów ze zdrową żywnością.

Aloes Uzbrojony (Aloé Jerox, alona przylądkowa)

Aloes Uzbrojony

OPIS Aloes uzbrojony jest pokaźnym, jedno łodygowym sukulentem z szerokimi kolczastymi liśćmi i zwykle jasnoczerwonymi lub pomarańczowymi kwiatami zebranymi w szczytowy kwiatostan.

POCHODZENIE Południowo-wschodnia część Afryki Południowej. Stanowi podstawę lokalnego przemysłu.

SUROWIEC Alona, żółty sok z liści wysuszony do postaci ciemnobrązowej, żywicznej, stałej masy, znanej pod nazwą handlową alona przylądkowa lub Cap Aloe (= Aloe capensis). Żel aloesowy (nie gorzkie, wewnętrzne, mięsiste części liścia) stosowany jest w środkach wzmacniających i kosmetykach.

KATEGORIA TERAPEUTYCZNA Alona: środek przeczyszczający, goryczowy; żel: środek wzmacniający i przyspieszający gojenie ran.

ZASTOSOWANIE I WŁAŚCIWOŚCI Alona przylądkowa jest ważnym środkiem przeczyszczającym oraz wchodzi w skład gorzkich toników. Żel aloesowy stal się popularnym składnikiem prozdrowotnych napojów. Rzadziej stosowany w zapaleniu stawów, egzemie i zapaleniu spojówek. W produktach do pielęgnacji skóry wykorzystywany jest suszony rozpyłowo wyciąg z żelu. 

PRZYGOTOWANIE I DAWKOWANIE Alona podawana jest doustnie w niewielkich ilościach (0,05-0,2 g) jako środek przeczyszczający. W zapaleniu stawów przyjmuje się połowę dawki przeczyszczającej. Świeży sok stosowany jest zewnętrznie w zapaleniu spojówek i zapaleniu zatok.

SUBSTANCJE AKTYWNE Głównym składnikiem silnie przeczyszczającym (15-30% alony) jest C-glukozyd an-tronu, aloina (=barbaloina). Aloina stanowi równoważną mieszaninę dwóch stereoizomerów, aloiny A i aloiny B. Właściwości przyspieszające gojenie ran przypisywane są polisacharydom i glikoproteinom żelu aloesowego działającym nawilżająco, osłaniająco i ochronnie.

EFEKTY FARMAKOLOGICZNE W okrężnicy aloina podlega przekształceniu pod wpływem bakterii jelitowych w antron aloeemodyny. Antrony odpowiedzialne są za pobudzenie defekacji. Molekularny mechanizm działania obejmuje wpływ na kanały chlorkowe oraz znaczące obniżenie Na+, K+-ATP-azy. Antranoidy nasilają perystaltykę i sekrecję wody oraz hamują jej resorpcję z jelita grubego. Wyciągi z aloesu mają właściwości przeciw-drobnoustrojowe, przeciwwirusowe i cytotoksyczne.

Aloes Zwyczajny (Aloe vera, aloes prawdziwy)

Aloes Zwyczajny

OPIS Gatunek ten nie wykształca pnia i posiada grube, mięsiste, bezkolcowe liście ułożone w pojedynczą rozetę lub kilka rozet oraz szczytowe grona żółtych lub czerwonych kwiatów.

POCHODZENIE Północna Afryka. Aloé vera jest starożytnym kultywarem i podstawą potężnego przemysłu, głównie w Ameryce Środkowej i na północy USA. 

SUROWIEC Obecnie głównym produktem jest żel aloesowy, nie gorzka miazga z wewnętrznej treści liści. Nie powinien on być mylony z bardzo gorzkim, żółtym sokiem z liści, który jest zagęszczany do substancji krystalicznej, znanej pod nazwą alony barbadoskiej, Barbados Aloe lub Curaęao Aloé. Czysty żel pozyskuje się z zewnętrznych warstw liści zawierających aloinę. Proces „filetowania” bywa prowadzony ręcznie (najwyższa jakość surowca) lub mechanicznie. Alternatywnie całe liście mogą być miażdżone, a aloina usuwana jest przez filtrację (surowiec nazywany „ekstraktem z całych liści”).

KATEGORIA TERAPEUTYCZNA żel: przyspiesza gojenie ran, do pielęgnacji skóry, wzmacniający napój. Alona: środek przeczyszczający, goryczowy (amarum). 

ZASTOSOWANIE i WŁAŚCIWOŚCI Curaęao Aloe stosuje się w leczeniu obstrukcji i jako środek gorzki. Żel aloesowy przyjmuje się jako suplement diety oraz w leczeniu oparzeń i innych schorzeń skórnych, w infekcjach i stanach zapalnych, w zaburzeniach odporności, przy wysokim cholesterolu, a nawet w chorobie nowotworowej.

PRZYGOTOWANIE I DAWKOWANIE Stosowana jest najniższa dawka alony niezbędna do uzyskania miękkiego stolca (20—30 mg aloiny w ciągu dnia). Zel może być przyjmowany w formie płynnej trzy razy dziennie w ilości 50-100 mL.

SUBSTANCJE AKTYWNE Curaęao Aloe zawiera aloinę (C-glukozyd antronu), główny składnik przeczyszczający (do 38%). Żel dostarcza 0.5-2% zespołu polisacharydów (glukomannany), glikoproteiny, aminokwasy, minerały, kwas salicylowy i enzymy. Acetylowany mannan (acemannan, Carrisyn®) znalazł zastosowanie w leczeniu ran. Obecny w prozdrowotnych napojach żel aloesowy zawiera często aloinę w stężeniu 10 ppm i wyżej, nadając im właściwości goryczowe i łagodnie przeczyszczające. 

EFEKTY FARMAKOLOGICZNE W przeciwieństwie do przeczyszczającej alony (zob. A. ferox), żel aloesowy wykazuje właściwości przeciwzapalne, gojące rany i immunostymulujące (nie wyjaśnione naukowo).

Alpinia Lekarska ( Alpinia ojficinarum, gałgant chiński, galanga)

Alpinia Lekarska

OPIS Pokaźna, ulistniona bylina (do 1 m wys.), wyrastająca z grubego, mięsistego kłącza. Kwiaty białe lub różowawe, rzadkie, zebrane w wiechy. Roślina pokrojem podobna do imbiru (Zingiber officinalis). POCHODZENIE Alpinia lekarska występuje rodzimie we wschodniej oraz południowo-wschodniej Azji i jest szeroko uprawiana, głównie w Chinach, Malezji, Tajlandii i Indiach.

SUROWIEC Kłącze świeże lub wysuszone (Galangae rhizoma).

KATEGORIA TERAPEUTYCZNA Środek wiatropędny, poprawiający trawienie, przeciwrobaczy.

ZASTOSOWANIE I WŁAŚCIWOŚCI Gałgant chiński jako środek żołądkowy wskazany jest zasadniczo w leczeniu niestrawności i braku apetytu. Surowiec ten jest popularnym składnikiem w kuchni chińskiej stosowanym w tradycyjnej medycynie Chin w niestrawności, bólu żołądka, nudnościach i czkawce. Wykorzystywany jest również przez tradycyjną medycynę Indii i Europy.

PRZYGOTOWANIE I DAWKOWANIE Herbatę ziołową przygotowuje się z około 0,5-1 g wysuszonych kłączy i przyjmuje pół godziny przed posiłkiem. Dzienna dawka wysuszonego surowca to 2-4 g (lub równoważna ilość surowca świeżego). Bywa także używany w formie nalewki, odwaru i sproszkowanego kłącza. 

SUBSTANCJE AKTYWNE Gałgant chiński jest wysoce aromatyczny i zawiera olejki eteryczne (0,5-1%). Głównymi składnikami są monoterpeny (a-pinen, cyneol, linalol), estry kwasu metoksycynamonowego i eugenol. Składnikami ostrymi są rozmaite nieolejkowe diaryloheptanoidy (uprzednio znane pod nazwą galan-gole), łącznie z fenyloalkiloketonami (znanymi jako gingerole). Obecne są również flawonoidy (głównie glikozydy kwercetyny i kemferolu).

EFEKTY FARMAKOLOGICZNE Ma właściwości prze-ciwskurczowe, przeciwzapalne, przeciwbakteryjne i prze-ciwgrzybicze. Diaryloheptanoidy (jak też fenyloalkilo-ketony) to znane inhibitory biosyntezy prostaglandyn.

UWAGI Inne gatunki z rodzaju Alpinia, także wykorzystywane w medycynie tradycyjnej, to gałgant wielki (A. galanga) z południowo-wschodniej Azji, A. oxyphylla (owoc; yi zhi ren) i A. katsumadai (cao dou cou) z Chin oraz A. calcarata (rasna) z Indii. Nasiona zachodnioafrykańskiej rośliny Aframamum melegueta (Zingiberaceae) znane jako „rajskie ziarna” używane są leczniczo w tych samych wskazaniach, co kłącze gałganta chińskiego.

Aminek (Ammi Msnaga)

Aminek (Ammi Msnaga)- zioło pochodzące z Bliskiego Wschodu; było używane wjemeńskiej i arabskiej medycynie ludowej. Zawiera glikozyd kelinę, który przynosi ulgę w bólach związanych z kamieniami nerkowymi (rozluźnia skurcze mięśni powstałe wskutek ucisku kamieni). Rozszerza naczynia wieńcowe serca i łagodzi bóle w chorobie wieńcowej. Dostępny w większych sklepach zielarskich.

Aminek Egipski ( Ammi visnaga, owoc keli)

Aminek Egipski

OPIS Roślina jednoroczna prosto wznosząca się, z liśćmi pierzastodzielnymi i dużymi, złożonymi balda-chami drobnych, białych kwiatów. Owoce małe, suche, długości ok. 2 mm, wykazują wybitnie gorzki smak.

POCHODZENIE Basen Morza Śródziemnego, od wysp Kanaryjskich po Maroko, na wschodzie po Egipt i Iran. Naturalizowana w Ameryce Południowej i Północnej. Uprawa surowca do celów handlowych skoncentrowana jest głównie w Egipcie, Maroku i Tunezji.

SUROWIEC Dojrzały owoc (Ammivisnagaefructus), częściej standaryzowane wyciągi z surowca.

KATEGORIA TERAPEUTYCZNA środek przeciwskurczowy, rozszerzający naczynia krwionośne, przeciwtchawiczy.

ZASTOSOWANIE I WŁAŚCIWOŚCI Składniki tego surowca oraz ich syntetyczne pochodne stosowane są jako środki zwiotczające mięśnie gładkie zapobiegawczo w astmie, stanach spastycznych oskrzeli i dusznicy bolesnej (nagły ból w klatce piersiowej z niedoboru tlenu w mięśniu serca). Owoce używane są do czyszczenia zębów oraz w leczeniu m.in. kolki jelitowej, bólu w kamicy nerkowej (leczenie objawowe) i jako środek moczopędny.

PRZYGOTOWANIE I DAWKOWANIE Owoce keli rzadko stosowane są w postaci naparu (0,5 g na filiżankę wrzątku). Przetwory standaryzowane na zawartość związków aktywnych (kelina i wisnadyna) wchodzą w skład rozmaitych produktów handlowych (środków spazmolitycznych, także nasercowych, rozszerzających naczynia wieńcowe i urologicznych).

SUBSTANCJE AKTYWNE Głównymi składnikami czynnymi są furanochromony (kelina i wisnagina, kelol), w drugiej kolejności piranokumaryny (wisnadyna, samidyna, dihydrosamidyna).

EFEKTY FARMAKOLOGICZNE Wisnadyna działa silnie rozszerzająco na naczynia krwionośne przez blokowanie kanałów wapniowych. Kolejne składniki wisnagina i kelina (oraz syntetyczne pochodne) mają właściwości przeciwskurczowe.

Aminogen

Aminogen – grupa enzymów proteolitycznych odpowiedzialna za wspomaganie trawienia białek oraz zwiększenie przyswajalności poszczególnych aminokwasów. Jest to mieszanka enzymów pozyskiwanych od workowców Aspergillus niger oraz Aspergillus oryzae. Jedno z badań wykazało że dodanie 5g kompleksu aminogen zwiększyło wchłanianie białka serwatkowego do krwiobiegu o ponad 100%, poza tym znacząco przyspieszało absorpcje przez organizm części z aminokwasów.

Aminokwasy

Aminokwasy stanowią zwykle składniki budulcowe białek (w świecie roślinnym takich aminokwasów jest 20). Istnieje ponadto około 100 aminkwasów nie łączących się w białka; Ze względów kosmetycznych szczególnie ważne są aminokwasy zawierające siarkę: metionina, cystyna i cysteina (wbudowanych w białka nasturcji, rzeżuchy, rzodkwi);

Aminokwasy to związki występujące w organizmach zwierzęcych, roślinach i drobnoustrojach, będące składnikami białek. Składają się z węgla, wodoru, tlenu, siarki i azotu. Łączą się w różne struktury łańcuchowe (łańcuchy peptydowe), które nadają danemu rodzajowi białka - czy to będzie białko zawarte w kościach, czy we włosach lub paźnokciach -jego specyficzne cechy. Formowaniem się tych różnych białek zarządzają kwasy nukleinowe DNA i RNA, często zwane także matrycami białek. DNA -kwas dezoksyrybonukleinowy - zawiera kod główny; RNA - kwas rybonukleinowy - tłumaczy informację niezbędną do syntezy białek w komórkach. Synteza jest niezwykle ważna dla podtrzymania życia, ponieważ komórki organizmu bezustannie obumierają i muszą powstawać nowe. Spośród ponad dwudziestu znanych aminokwasów, formujących tysiące kombinacji białek, dziewięć - leucyna, izoleucyna, walina, metionina, treonina, lizyna, fenyloalanina, tryptofan i histydyna - uznaje się za aminokwasy niezbędne w ludzkiej diecie we właściwych proporcjach, gdyż to one tworzą to, co nazywa się białkiem o pełnych walorach odżywczych. Żaden nie może być syntezowany w organizmie człowieka, muszą być zatem 6 pobierane wraz z pokarmem. Brak nawet jednego z wymienionych aminokwasów lub zbyt niski jego poziom w organizmie w porównaniu z innymi wstrzymuje lub spowalnia syntezę białek.

Zdarza się to przy ścisłej diecie wegetariańskiej, opartej na niepełnowartościowych białkach roślinnych. Pokarm oparty na produktach zwierzęcych - mięsie, rybach, jajach i przetworach mleczarskich - zawiera wszystkie potrzebne aminokwasy, dostarczając pełnowartościowego białka. Stwierdzono, że pojedyncze aminokwasy mają specyficzne, dobroczynne właściwości: wspomagają spalanie tłuszczu, wspierają leczenie łysienia, przyczyniają się do rozwoju mięśni oraz uwalniania stresu. Można je stosować jako dodatki do pożywienia. Poza wymienionymi dziewięcioma są aminokwasy uznane za „ważne" (choć nie niezbędne). Należy do nich aminokwas arginina, której organizm wielu ludzi nie wytwarza w odpowiedniej ilości.

AMP citrate

AMP citrate (4-amino-2-methylpentne citrate) – jest to innowacyjny suplement który bardzo szybko i trwale podnosi poziom energii , działanie odczuwalne już po 20 minutach utrzymuje się wiele godzin po spożyciu. AMP citrate poza właściwościami energetycznymi pomoże Ci pozbyć się niechcianej tkanki tłuszczowej oraz zmniejszy chęć podjadania. Energetyk i reduktor tkanki tłuszczowej zawarty w jednej substancji który pobudza mózg do bardziej efektywnej pracy , zwiększa koncentrację i skupienie na długi czas.

Ananas

Ananas - owoce byliny pochodzącej z Ameryki Południowej, uprawiane w strefie tropikalnej. Są zasobnym źródłem witaminy C i potasu, niewiele jest w nich innych składników odżywczych. Zawierają jednakże bromelainę - enzym rozszczepiający białko, który poprawia trawienie. Dlatego dobrze jeść ananasy po posiłkach mięsnych. Ananasy działają moczopędnie, ponadto poprawiają apetyt, leczą biegunki, niszczą pasożyty układu pokarmowego i zmniejszają ilość płynów w organizmie. Bromelainę można kupić w kapsułkach jako dodatek pokarmowy, ułatwiający trawienie. Uwaga: Ponieważ niedojrzałe ananasy działają zakwaszające, nie powinny ich jeść osoby z owrzodzeniem żołądka lub dwunastnicy. Z tego samego powodu niedojrzałe ananasy mogą szkodzić zębom

Ananas Jadalny (Ananas comosus, ananas właściwy)

Ananas Jadalny

OPIS Ananas to wyróżniającą się bylina z rozetą liści o twardej strukturze i brzegach ostro ząbkowanych. Kwiatostan purpurowych kwiatów złożony z szypułek i przysadek, ulega przekształceniu w mięsisty owocostan, znany pod nazwą owocu ananasa.

POCHODZENIE Ameryka Środkowa. Obecnie gatunek jest szeroko uprawiany w tropikalnych regionach Afryki i Azji.

SUROWIEC Dojrzały owoc i łodygi. Stosowane komercyjnie do ekstrakcji mieszaniny enzymów proteolitycznych znanych pod nazwą bromelina (Bromelainum crudum).

KATEGORIA TERAPEUTYCZNA Środek poprawiający trawienie, przeciwzapalny, przeciwobrzękowy.

ZASTOSOWANIE i WŁAŚCIWOŚCI Bromelina używana jest w leczeniu obrzęków pourazowych i pooperacyjnych (szczególnie przegrody nosowej i zatok), a także stanów zapalnych. Może być również przyjmowana w dolegliwościach trawiennych. Sok ananasowy stosowany jest jako tradycyjny środek wzmacniający układ trawienny i moczopędny. Roślinne proteazy, takie jak bromelina i papaina (pozyskiwana z soku mlecznego z niedojrzałych owoców papai - zob. Carica pa-paya) niekiedy dodawane są do przetworów ze zwierzęcej tkanki trzustkowej, łagodzących objawy niedomogi trzustki poprzez terapię zastępczą. Terapia taka wydaje się jednak mocno nieuzasadniona w związku z obecnością proteaz.

PRZYGOTOWANIE i DAWKOWANIE Bromelina podawana jest w postaci tabletek. Dzienną ilość 80-240 mg przyjmuje się w dwóch lub trzech dawkach. Czas trwania kuracji jest ograniczony do maksymalnie 8 lub 10 dni. Substancje aktywne Ananas zawiera co najmniej pięć enzymów znanych pod wspólną nazwą bro-meliny. Głównymi składnikami są dwa proteolityczne enzymy określane jako bromeliny A i B. Dojrzały owoc dostarcza także 20 mg witaminy C na 100 g i do 15% sukrozy; opisano również estry kwasów kawowego i p-kumarowego z glicerolem.

EFEKTY FARMAKOLOGICZNE Dostępne prace naukowe wykazują, że bromelina posiada aktywność przeciwzapalną, przeciwobrzękową, antyagregacyjną na płytki krwi i fibrynolityczną. Istnieją dowody, iż podana doustnie może się wchłaniać w niewielkim procencie do krwiobiegu i układu limfatycznego. Skuteczność bromeliny w leczeniu obrzęków pooperacyjnych i pourazowych wystarczająco wspierają dostępne dane kliniczne.

Antacydy

Antacydy - są to środki neutralizujące kwas solny w żołądku, pełniące rolę regulatorów kwasowości. Przynoszą tylko czasową ulgę, łagodząc objawy nadkwasoty, a nie zupełne wyleczenie. Każdy, kto używa tych leków bez recepty, powinien zdawać sobie sprawę z tego, że objawy nadmiernego zakwaszenia żołądka są podobne do objawów niedoboru kwasów trawiennych. Ponadto niektóre antacydy zawierają glin, pierwiastek toksyczny, który wbudowuje się w ludzkie ciało i powoduje szereg zaburzeń. Chlorowodorek betainy przynosi ulgę w zgadze spowodowanej niedoborem kwasów trawiennych w żołądku. Ponieważ wydzielanie żołądkowe zmniejsza się wraz z wiekiem, niektórzy lekarze zalecają profilaktyczne przyjmowanie chlorowodorku betainy oraz niezbędnych dla organizmu metali wszystkim osobom po czterdziestce. Przyjmowanie enzymów trawiennych, takich jak pankreatyna, daje dobre efekty w niektórych przypadkach, ale najprostszą i najskuteczniejszą metodą poradzenia sobie z problemem nadkwasoty, zgagi i dyspepsji jest właściwa dieta. Szybką ulgę przynosi zażywanie 2-3 tabletek dolomitu przed każdym posiłkiem. Z własnych doświadczeń autora wynika, że szklanka zimnego mleka lub kilka surowych migdałów zjedzonych na czczo skutecznie likwiduje zgagę. Ponieważ płyny pite przed posiłkiem rozcieńczają kwasy żołądkowe, zaleca się picie ich raczej na czczo niż po jedzeniu.

Antocyjany

Antocyjany - wielofenolowe barwniki roślinne należące do flawonoidów (w zależności od pH czerwone niebieskie lub zielone). Działają na włosowate naczynia krwionośne, zmniejszając ich kruchość i przepuszczalność. Działają także przeciwzapalnie. Do surowców antocyjanowych należą m.in.: owoce bzu czarnego i borówki czernicy oraz kwiat bławatka i malwy czarnej.

Antrazwiązki (antrachinony)

Antrazwiązki (antrachinony) - pochodne antracenu o działaniu przeczyszczającym. Im więcej zawierają cząsteczek cukróo, tym silniej działają i łatwiej rozpuszczają się w wodzie. Występują np. w aloesie, korze kruszyny, liściach sensu, korze szakłaku, kłączu rzewienia. Pochodne antrachinonu mają działanie przeciwbólowe, anty-bakteryjne i przeciwwirusowe, podobnie jak antybiotyki, ale bez ich szkodliwych skutków ubocznych.

Anyż (Pimpinella anisum L.)

Anyż (Pimpinella anisum L.) z rodziny baldaszkowatych (Umbelliferae) jest w naszym klimacie uprawiany, gdyż w stanie naturalnym nie występuje nawet w wyjątkowo ciepłych miejscach, jest on bowiem rośliną śródziemnomorskiego pochodzenia. Nazwa "anyż" pochodzi od słowa greckiego anisona to od arabskiego anysum, gdyż do medycyny średniowiecznej anyż sprowadzili Arabowie w IX wieku. Zapach rozgryzionego ziarna mocny, "anyżowy", smak słodki, trochę drapiący.

Owoc, czyli nasienie anyżu (FructusAnisi), działa wykrztuśnie, rozkurczowo, mlekopędnie, znosi nadmierną fermentację jelitową i wzdęcia. Odwar z łyżeczki anyżu pije się 2,3 razy dziennie po 1/2 szklanki przy dychawicy oskrzelowe i nieżycie oskrzeli, nerwicach przewodu pokarmowego, migrenach, a jako środek podstawowy polecany dla karmiących matek przy zaburzeniach laktacji, a więc zarówno przy nadmiarze złego mleka, jak i braku dobrego, przy zaburzeniach trawienia i w stanach skurczowych przewodu trawiennego, wzdęciach, szkorbucie a wreszcie anginie i innych formach przeziębienia, przebiegających z zaflegmieniem płuc.
Anyż działa pobudzająco na mózg, rdzeń kręgowy i wegetatywny ustrój nerwowy, toteż nie może być przedawkowany, a już olejek anyżowy może być stosowany tylko bardzo ostrożnie. W małych dawkach natomiast anyż ma szerokie zastosowanie: kilka ziarn na 1/4 litra można dodać do mleka lub białej kawy, a zmielony pół na pół z czarnuszką daje znakomity dodatek do pieczywa, np. na drugie śniadanie.

Anyż Gwiazdkowaty (Illicium verum)

Anyż Gwiazdkowaty

OPIS Wiecznie zielone małe drzewo (do 10 m wys.), z ciemnozielonymi pojedynczymi liśćmi i atrakcyjnymi żóltawozielonymi do czerwonego pojedynczymi kwiatami. Charakterystyczne gwiazdkowate owoce składają się z ośmiu mieszków zawierających po jednym szaro-brązowym, błyszczącym nasieniu. Komórki olejkowe są w owocni. Anyż gwiazdkowaty może być mylony z anyżem japońskim zwanym Shikimi (Illicium anisatum) — zafałszowania anyżu gwiazdkowego mogą być trujące. Posiada on bardziej nieregularny kształt, mniejsze wymiary, bardziej żółtawy kolor i odmiennie zakrzywione końce.

POCHODZENIE Północno-wschodni Wietnam i południowo-wschodnie Chiny (I. verum) oraz Japonia i Korea (I. anisatum). Roślina nie występuje w stanie naturalnym, ale jest szeroko uprawiana w Chinach, Japonii i od Indii do Filipin.

SUROWIEC Dojrzałe owoce (Anisi stellati fructus).

KATEGORIA TERAPEUTYCZNA Wykrztuśny, rozkurczowy (żołądek).

ZASTOSOWANIE I WŁAŚCIWOŚCI Anyż gwiazdkowy jest używany w leczeniu schorzeń układu oddechowego (szczególnie zapaleń) i także w niestrawności (wzdęcia, zaburzenia żołądkowe).

PRZYGOTOWANIE I DAWKOWANIE Zwykle dzienna dawka wynosi około 3 g owoców lub 0,3 g olejku eterycznego.

SUBSTANCJE AKTYWNE Anyż gwiazdkowy jest bogaty w olejek eteryczny, który jest obecny w ilości do 8% suchej masy. Głównym jego składnikiem jest trans-anetol (80-90%), występujący z aldehydem anyżowym, metylochawikolem i niektórymi monoterpenami (a--pinen, limonen i linalol). Rzeczywisty olejek anyżowy (zob. Pimpinella anisum) nie zawiera monoterpenów. Anyż japoński posiada mirystycynę (nie ma jej anyż gwiazdkowy) i laktony seskwiterpenowe, takie jak ani-zatyna, neoanizatyna i pseudoanizatyna, a także kwas szikimowy (18%).

EFEKTY FARMAKOLOGICZNE Owoce posiadaj ą udo -wodnione działanie rozkurczowe i wiatropędne. Ani-zatyna posiada właściwości spastyczne i jest odpowiedzialna za działanie toksyczne I. anisatum.

Apetyt

Apetyt - czyli chęć jedzenia, jest zazwyczaj jedną z ważnych przyczyn nadwagi. Każdy, kto pragnie zmniejszyć wagę ciała lub z innych powodów powstrzymać chęć jedzenia albo nad nią zapanować, powinien włączyć do swojej diety następujące pokarmy: awokado, otręby i dania bogate w błonnik, łodygi selera, gumę guar, kwas cytrynowy (HCA) w postaci tabletek (Citrimax) wraz z aminokwasem L-fenyloalani-ną, a także świeży sok z cytryny. Dla tych, którzy pragną pobudzić apetyt, zaleca się kiełki lucerny, jabłka, sok z marchwi, pieprz cayenne, liść selera, kurczęta, ocet jabłkowy, kukurydzę, gra-pefruity, wątrobę, grzyby, pomarańcze, truskawki i pomidory. Poza tym takie zioła, jak rzepik, anyż i rumianek wraz z witaminą B complex, preparatami cynku i drożdżami piwnymi.

Arbutyna (glikozyd fenolowy)

Arbutyna (glikozyd fenolowy) działają moczopędnie, przeciwzapalnie i dezynfekująco na drogi moczowe. Arbutyna, jako pochodna hydrochinonu, działa wybielająco na skórę. Arbutyna występuje w w roślinach z rodziny wrzosowatych (wrzos, mącznica lekarska, borówka brusznica i czernica), gruszyczkowatych, skalnicowatych (bergenia szorstkolistna).

Arcydzięgiel Litwor (Angelica archangelica, dzięgiel lekarski)

Arcydzięgiel Litwor

OPIS Arcydzięgiel litwor jest okazałą, dwuletnią rośliną z dużymi pierzastymi liśćmi u nasady ogonka pochwiasto rozszerzonymi, oraz z grubą, bruzdowaną, czczą, kwitnącą łodygą. Male zielonkawobiałe kwiaty zebrane są w okrągłe baldachy. Owocem są nielupki relatywnie duże, płaskie, z żeberkami.

POCHODZENIE Eurazja. Pospolicie uprawiany.

SUROWIEC Głównie korzenie (Angelicae radbc), niekiedy cale ziele (Angelicae herba), owoce lub olejek eteryczny (Angelicae aetheroleum = Oleum Angelicae).

KATEGORIA TERAPEUTYCZNA Środek poprawiaj ący apetyt, żołądkowy, spazmolityczny.

ZASTOSOWANIE I WŁAŚCIWOŚCI Korzeń arcydzięgla obecnie polecany jest w braku łaknienia, skurczach żołądka i wzdęciach. Wysuszone korzenie i ekstrakty z korzeni mają komercyjne znaczenie w napojach alkoholowych (np. benedyktynka „Benedictine”) i w przemyśle cukierniczym.

PRZYYGOTOWANIE I DAWKOWANIE Stosowane są napary i nalewki z wysuszonych korzeni. Dzienna dawka wysuszonych korzeni arcydzięgla wynosi 4,5 g (lub równoważna dawka w przetworach) lub 10-20 kropli olejku eterycznego. Wyciągi z korzeni wchodzą w skład rozmaitych produktów handlowych używanych w leczeniu dolegliwości trawiennych.

SUBSTANCJE AKTYWNE Roślina jest źródłem furanokumaryn, m.in. ksantotoksyny, imperatoryny, angelicyny oraz kumaryn takich jak umbeliferon, ostoi, osteol itp. Głównym składnikiem korzeni jest ostoi, owoców imperatoryna. Olejek eteryczny pozyskiwany z korzeni i owoców zawiera głównie a-felandren, P-felandren i a-pinen.

EFEKTY FARMAKOLOGICZNE Profil farmakologiczny surowca jest słabo poznany ale pobudza on przepływ soków żołądkowych i ma określone właściwości anty-septyczne i żółciopędne.

Arginina

Arginina  -należy do ważnych aminokwasów, gdyż jej pochodna ornityna pobudza wydzielanie hormonu wzrostu w mózgu. Jest to istotne nie tylko w przypadku dzieci, ale także dorosłych, ponieważ ornityna przyczynia się do odbudowy tkanek i gojenia się ran. Substancja ta 10 pobudza również wzrost limfocytów T - komórek układu odpornościowego, które rozpoznają, rozkładają i niszczą bakterie chorobotwórcze i rakotwórcze składniki chemiczne. Dlatego arginina, obficie występująca w domowym rosole z kury, okazuje się bardzo użyteczna w leczeniu chorób z autoagresji, takich jak zapalenie stawów czy stwardnienie rozsiane. Istni