Refluks żołądkowo-jelitowy, zgaga, niestrawność 0

Leki przeciwko refluksowi żołądkowo-przełykowemu mogą zadziałać u ciebie jak najcięższy narkotyk. Są bardzo skuteczne i działają tak szybko, że łatwo się od nich uzależnić, tymczasem nie powinno się ich stosować na dłuższą metę.

Leki na refluks zwiększają ryzyko niedoborów witaminy B₁₂ i magnezu, co może (w rzadkich przypadkach) powodować mimowolne skurcze mięśni i arytmię. Przyczyniają się również do obniżenia przyswajalności żelaza i zwiększają ryzyko zapalenia płuc, utraty masy kostnej i złamań, jak również poważnej infekcji bakteryjnej (Clostridium difficile), która może prowadzić do ostrej biegunki, a w ostateczności skończyć się pobytem w szpitalu lub… jeszcze gorzej. U pewnych osób, które odstawią leki po tym, jak dojdzie do uzależnienia, gwałtownie podnosi się poziom kwasów żołądkowych, co znów wymaga przyjmowania kolejnych medykamentów i prowadzi do dalszego uzależniania!

Co to takiego?

Refluks żołądkowo-przełykowy występuje, gdy część kwasów żołądkowych podchodzi do przełyku. Niektórzy określają to mianem zgagi, ale jest ona zaledwie jednym z objawów refluksu. Powodem może być nadmiar tkanki tłuszczowej, predyspozycje genetyczne czy przyjmowanie leków (antybiotyków, leków przeciwdepresyjnych, leków antynowotworowych, steroidów lub leków immunosupresyjnych, leków przeciwbólowych przepisywanych i sprzedawanych bez recepty oraz długotrwałe przyjmowanie środków przeciw nadkwasocie). Bez względu na przyczynę z czasem kwasy żołądkowe podrażniają przełyk, powodują stan zapalny i nadżerają jego błonę śluzową, co może zwiększyć ryzyko nowotworu tego organu.

Przewlekłe występowanie refluksu żołądkowo-przełykowego – czyli takie gdy pojawia się on kilkukrotnie w ciągu tygodnia lub zaczyna przeszkadzać w życiu codziennym – to już GERD (ang. gastro-esophageal reflux disease), czyli choroba refluksowa przełyku. W Stanach Zjednoczonych około 20% społeczeństwa zmaga się z nią na co dzień. Poza uczuciem pieczenia w klatce piersiowej (zgaga) charakterystyczne symptomy to kwaśny posmak, uczucie cofającego się pokarmu w gardle, niestrawność (pomocne mogą być enzymy trawienne) i problemy z przełykaniem. Niektórzy nie zdają sobie sprawy, że cierpią na refluks żołądkowy, bo symptomy wydają się niepowiązane, jednak chroniczny kaszel, świszczący oddech, a nawet umiarkowane bóle w klatce piersiowej (odczuwalne szczególnie w pozycji leżącej) mogą być oznaką choroby refluksowej przełyku.

Trzeba natomiast pamiętać, że kwasy żołądkowe to część naszego układu odpornościowego – zabijają one obce mikroorganizmy. Odgrywają również istotną rolę w rozbijaniu pożywienia na mniejsze części, dzięki czemu wątroba i układ trawienny jest w stanie wchłonąć wszystkie niezbędne składniki odżywcze. To jasne, że „wyłączenie” produkcji kwasów na dłuższy czas, zwiększa ryzyko wystąpienia licznych problemów.

Węglan wapnia

Produkty zawierające wapń mogą przynieść ulgę w ciągu 30 min, a ich działanie utrzymuje się do paru godzin. Ten składnik mineralny neutralizuje kwasy obciążające przełyk, w ten sposób zapobiegając wystąpieniu refluksu. Niedawne badania pokazują też, że może korzystnie wpływać na perystaltykę w przełyku, usuwając większe ilości kwasu. Mimo to nawet tak niewinny specyfik jak suplement diety zwiększa ryzyko nawrotu refluksu po odstawieniu, dlatego dawkę należy zmniejszać stopniowo, przez kilka tygodni. Podczas stosowania któregoś z produktów zawierających cytrynian wapnia nie ma potrzeby uzupełniania wapnia innym jego suplementem, by zapobiec utracie tkanki kostnej. Osoby, które muszą stale zażywać leki na refluks, a chcą przyjmować suplement wapnia, powinny wybrać cytrynian, który wchłania się równie dobrze niezależnie od kwasów żołądkowych, a nie zwiększa ryzyka formowania się kamieni nerkowych.

Ekstrakt z liści Karczocha

Dyspepsja czynnościowa (inaczej niestrawność) to dolegliwość nieco odmienna od refluksu żołądkowo-przełykowego czy GERD. Do symptomów należy dyskomfort i ból nadbrzusza, którym towarzyszą wzdęcia, nudności i nieprzyjemne uczucie pełności. Ekstrakt z liści karczocha (ALE – ang. artichoke leaf extract) zawiera gorzki składnik – cynaropikrynę, która działa przeciwskurczowo i ma wiele innych właściwości dobroczynnie wpływających na układ trawienny. Badania wykazały, że ekstrakt (przyjmowany w postaci dwóch 320-miligramowych tabletek 3 razy dziennie przez 6 tygodni) redukuje wzdęcia i uczucie pełności oraz przyczynia się do poprawy ogólnej jakości życia, ale jeśli chodzi o nudności i działanie przeciwbólowe, nie sprawdza się lepiej niż podawane placebo. A 6 tabletek dziennie to spore obciążenia dla żołądka, zwłaszcza jeśli równocześnie przyjmuje się inne leki. Staję się pełen obaw, jeżeli suplement jest skuteczny wyłącznie w dużych dawkach, bo im więcej czegoś łykamy, tym większe jest ryzyko wystąpienia skutków ubocznych. Zwracamy też uwagę, że karczoch należy do rodziny astrowatych, a te rośliny często powodują reakcję alergiczną lub wysypkę. Lepszym wyborem wydają się być produkty kompleksowo wspierające układ pokarmowy np. w formie proszku jak AMIX Super Greens Smoth Drink.

Alfa-galaktozydaza

Uczucie pełności, wzdęcia i gazy (potrójna zmora żołądkowo-jelitowa) to częste przypadłości w dyspepsji czynnościowej. Suplement diety na bazie enzymów, na przykład alfa-galaktozydaza może nas wspomóc w walce z gazami, które są efektem spożywania węglowodanów (cukrów) zawartych w ziarnach soi i innych roślinach strączkowych, jak również w niektórych warzywach. Produkty takie jak tofu, tempeh, miso i białko sojowe są bardziej lekkostrawne niż soja, bo w procesie przetwarzania usuwa się zawarte w ziarnach cukry. Jeśli cierpisz na cukrzycę, skonsultuj się z lekarzem, zanim zdecydujesz się przyjmować alfa-galaktozydazę, gdyż może ona wpływać na poziom cukru we krwi w sposób o wiele bardziej niebezpieczny niż skuteczne mimetyki insuliny.

Melatonina

Możesz się zdziwić, ale melatonina, choć zyskała sławę przede wszystkim jako substancja wspomagająca sen, redukuje również wydzielanie kwasów. Badania kliniczne w tym zakresie są jeszcze dość skromne, jednak korzyści zdecydowanie przewyższają potencjalne ryzyko. Wielu pacjentów, z którymi rozmawiałem, potwierdza, że melatonina pomogła im na objawy choroby refluksowej przełyku. Hormon ten wydzielany jest nie tylko przez malutki gruczoł w mózgu – szyszynkę – ale również komórki w przewodzie żołądkowo-jelitowym, co ma wpływ na perystaltykę. Co więcej, niedawne badania wykazały, że przewód pokarmowy wydziela kilkusetkrotnie więcej melatoniny niż szyszynka. Wygląda na to, że rolą tego hormonu jest ochrona przełyku, żołądka i tkanek jelit.

W przeprowadzonych na niewielką skalę badaniach, w których użyto samej melatoniny, konwencjonalnego inhibitora pompy protonowej (PPI – ang. proton pump inhibitor) lub połączenia obu, wykazano, że kombinacja substancji okazała się skuteczniejsza w walce z bólem i zgagą niż lek podawany samodzielnie. Melatonina ma strukturę chemiczną zbliżoną do niektórych PPI, jak na przykład omeprazol – w jednym z badań wykazano wręcz jej przewagę nad tym lekiem przy dolegliwościach refluksowych. W niektórych z tych doświadczeń użyto 3 mg melatoniny przed snem, podawanej samodzielnie lub w połączeniu z inhibitorem albo innym lekiem na refluks żołądkowo-przełykowy, jednak zalecamy na początek przyjmowanie mniejszej dawki, np. 1 mg.

Bibliografia:

1. Pharmacological Studies of Artichoke Leaf Extract and Their Health Benefits.
2. Effect of optimized three-component antiscalant mixture on calcium carbonate scale deposition.
3. Role of non-acid gastro-esophageal reflux in children with respiratory symptoms.
4. Management of gastro-oesophageal reflux disease: role of proton pump inhibitor test and upper gastro-intestinal endoscopy.
5. Dorota Waśko-Czopnik: Metody diagnostyczne w zaburzeniach czynnościowych górnego odcinka przewodu pokarmowego. W: Leszek Paradowski (red): Zaburzenia czynnościowe przewodu pokarmowego. Wrocław: Cornetis sp. z o.o., 2007, s. 42
6. Katsuhiko Iwakiri i inni, Evidence-based clinical practice guidelines for gastroesophageal reflux disease 2015, „Journal of Gastroenterology”, 51 (8), 2016, s. 751–767,